Zjawiska astronomiczne - G

Alfabetyczny spis zajwisk astronomicznych

Galaktyki

Galaktyka jest to największy, grawitacyjnie związany układ gwiazd, pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii występujący we Wszechświecie.

Typowa galaktyka zawiera miliardy gwiazd. Oprócz pojedynczych gwiazd,  w galaktykach  znajdziemy  gwiazdy  podwójne,  wielokrotne, gromady gwiazd,   mgławice, czarne dziury i inne interesujące obiekty. Większość galaktyk ma rozmiary od kilku tysięcy do kilkuset tysięcy lat świetlnych. Odległości między galaktykami sięgają natomiast milionów lat świetlnych. Szacuje się, że w widzialnym Wszechświecie istnieje 350 miliardów dużych galaktyk.                      

Ze względy na  kształt, galaktyki dzielimy  na 4 główne typy:

• spiralne -   stanowią 60 % wszystkich galaktyk,  mają kształt wiru, który tworzą 2 lub 3 ramiona poruszające się wokół gęstego jądra, niektóre z nich posiadają widoczną poprzeczkę w środkowej części,
• eliptyczne – mają owalny kształt i nie posiadają ramion,
• soczewkowate – formy pośrednie pomiędzy galaktykami spiralnymi i eliptycznymi,
• nieregularne - małe i zwykle rozciągnięte grawitacyjnie skupiska gwiazd  i pyłu międzygwiazdowego,

Galaktyka, w której znajduje się nasz Układ Słoneczny  nazywana jest Drogą Mleczną lub Galaktyką pisaną dla odróżnienia od innych tego typu obiektów wielka literą. Droga Mleczna jest galaktyką spiralną z poprzeczką. Przypomina dysk o średnicy 100000 lat świetlnych.  Zawiera ona około 200 mld gwiazd. Słońce i planety Układu Słonecznego wchodzą w skład jednego z ramion poruszającego się wokół środka galaktyki. Spoglądając nocą w rozgwieżdżone niebo widzimy bez przyrządów optycznych około 6 tysięcy gwiazd. Jest to zatem tylko niewielki fragment naszej Galaktyki.

 W przeszłości już Galileusz w 1610 roku  użył lunety do obserwacji nieba.  Odkrył  wtedy, że Droga Mleczna  składa się  z ogromnej liczby słabych gwiazd. Wcześniej sądzono, że tworzą ją wielkie kosmyki chmur. Immanuel Kant w traktacie z 1755 roku, opierając się na wcześniejszej pracy astronoma Thomasa Wrighta, właściwie przypuszczał, że galaktyka może być obracającym się ciałem zbudowanym z ogromnej ilości gwiazd związanych grawitacyjne. Powstały dysk gwiazd mógłby być widoczny na niebie jako niewielka mgiełka.
Pod koniec XVIII wieku Charles Messier zgromadził katalog zawierający 110 najjaśniejszych obiektów „głębokiego kosmosu”. Pierwszej próby oceny kształtu Drogi Mlecznej i położenia Słońca w naszej galaktyce dokonał William Herschel w roku 1785 poprzez dokładne zliczenie liczby gwiazd w różnych obszarach nieba. W roku 1845 Lord Rosse dzięki konstrukcji nowego teleskopu był zdolny rozróżnić galaktyki eliptyczne od spiralnych.   Edwin  Hubble ustalił odległości do najbliższych galaktyk, a w roku 1936 zaproponował ich klasyfikację używaną do tej pory.

 W przyszłości  Droga Mleczna i nasza sąsiadka galaktyka Andromedy zderzą się. Będzie to  zjawisko długotrwałe  i doprowadzi do połączenia się galaktyk w jedną całość. Zderzenie takie nie stanowi jednak totalnej katastrofy. Podczas kolizji galaktyk rzadko dochodzi do zderzeń gwiazd, ze względu na ogromne odległości, które je dzielą.  Ta kosmiczna kolizja nastąpi  prawdopodobnie za ok. 4 mld lat, więc jak na razie możemy spać spokojnie.

Michalina Czynszak, Mateusz Orbaczewski – uczniowie klasy II D Liceum Ogólnokształcącego w Radziejowie,
Sławomir Kieraj, Janusz Wrzesiński –  koordynatorzy Astrobazy Radziejów

Fot. Galaktyka Andromedy autor Andrzej Kieler absolwent Publicznego Gimnazjum Powiatowego w Radziejowie

Astrobaza Kopernik © 2013

Projekt i wykonanie: PRO-COMP